Porównanie perspektyw i Epilog

Po upadku muru berlińskiego kultura pamięci stopniowo zanikała w całych Niemczech. Z czasem zaczęło ubywać osób, które osobiście doświadczyły wypędzenia[6]. Było to jedyne pokolenie, które mogło złagodzić negatywne aspekty przymusowych przesiedleń ciepłymi wspomnieniami z ojczyzny. Kolejne generacje kojarzyły ten temat głównie ze wstydem przegranej przez Niemców wojny i opowieściami o „zimnej ojczyźnie”. To podejście prowadziło do stopniowego zanikania tej tematyki w opinii publicznej. „Przeprowadzone w grudniu 2002 r. przez Dom Historii w Bonn badanie wykazało, że tylko 10% respondentów było w stanie poprawnie oszacować liczbę przesiedleńców na 10-20 milionów; wśród osób poniżej 30 roku życia odsetek ten wynosił zaledwie 4%. Większość respondentów zaniżała tą liczbę, szacując ją na mniej niż 5 milionów lub między 5 a 10 milionów, przy czym średnia wynosiła 5,6 miliona, zamiast rzeczywistej liczby 12-14 milionów. Mniej niż dwie na pięć osób potrafiło nawet w przybliżeniu umiejscowić na mapie Śląsk, jeden z głównych obszarów przesiedleń - niższy udział niż liczba osób, które we wcześniejszym badaniu potrafiły zlokalizować Etiopię.”[7]

O ile dyskurs na ten temat w Niemczech zanika, o tyle w zachodniej Polsce rozpoczyna się nowa fala badań na ten temat. Warunki polskich przymusowych przesiedleń były generalnie nieco mniej uciążliwe niż w przypadku Niemców, jak porównano powyżej. W czasach reżimu komunistycznego niepożądane było mówić publicznie o doświadczeniach związanych z przesiedleniami. Zamiast tego skupiano się na odbudowie życia na „Ziemiach Odzyskanych”. Pierwszemu i drugiemu pokoleniu nie wolno było również mówić o niemieckiej spuściźnie, która ich otaczała. Karolina Kuszyk w książce „Poniemieckie” opisała swoje „doświadczenie życia wśród nie do końca oswojonego krajobrazu i poczucie, że z historią mojego miasta i okolic wiąże się jakiś wstydliwy sekret”[8]. Te przeżycia z dzieciństwa, łączyły wielu potomków przymusowych przesiedleńców na Śląsku. Jednak potrzeba rozwikłania tych tajemnic rozbudziła zainteresowanie niemiecką przeszłością na ziemiach wschodnich. Od lat 90. ludzie w Polsce coraz częściej o tym rozmawiają. Inną polską autorką, która obecnie sama mieszka na Śląsku, jest Olga Tokarczuk, laureatka Literackiej Nagrody Nobla. Napisała ona: „Ludzie, z którymi dzieli się przestrzeń (nawet w innym czasie) stają się kimś więcej niż poprzednikami – są sąsiadami w czasie. Tworzy się jakiś rodzaj wspólnoty, czasem może nawet niechętnej, której jednak nie da się ani zaprzeczyć, ani po prostu unieważnić.“[9] Podczas gdy historia wypędzeń w Niemczech stopniowo odchodzi w zapomnienie, kultura pamięci w zachodniej Polsce, oparta na niemieckim dziedzictwie materialnym, rozwija się z każdą upływającą dekadą.

​